Kinderarbeid, schuldslavernij, ontbossing en waterverontreiniging zijn termen die al snel de kop opsteken als men het heeft over landen als India en China. Ruim 90 procent van alle grafmonumenten welke de laatste decennia zijn geplaatst op de Nederlandse en Europese begraafplaatsen zijn afkomstig uit India en China. India geldt als een van de grootste exportlanden van graniet ter wereld en voelt de hete adem van de concurrentie van met name China. De marktprijzen staan onder druk met alle gevolgen van dien. De arbeidsomstandigheden in de granietgroeven zijn verre van ideaal. In een zinderende hitte van vaak meer dan 40 graden zwoegen de arbeiders voor een dagloon van nauwelijks meer dan 2 euro.

“Wij ontwerpen hele persoonlijke grafmonumenten toegesneden op de overledenen. De nabestaanden zijn er vaak maandenlang mee bezig en groeien naar hun ontwerp toe. Het kan toch niet zijn dat aan de andere kant van de wereld mensen uitgebuit worden ter eer en glorie van dat prachtige monument voor je dierbare. Dat wil toch niemand,” zo stelt Reubsaet.

De Landelijke India Werkgroep (LIW) publiceerde begin 2007 het rapport ‘Van groeve tot graf’, een verhaal van kinderarbeid, schuldslavernij en milieuproblematiek. Dit rapport leidde tot de oprichting van de Werkgroep Duurzaam Natuursteen. Een van de bedrijven die de gedragscode Duurzaam Natuursteen in de praktijk probeert toe te passen is RMP Grafmonumenten uit Schimmert. RMP is tot nu toe het enige bedrijf in Nederland dat de hele productieketen in India van granietgroeve tot eindproductie heeft opengesteld voor inspectie. In dat kader reisde Reubsaet in april van dat jaar af naar India om de gedragscode te testen, in gezelschap van Jolanda van Schaik, werkzaam bij Crem, een adviesbureau op gebied van duurzame ontwikkeling, die de keten van RMP Grafmonumenten bekeek namens de Nederlandse overheid, met in het kielzog een verslaggeefster van de Wereldomroep. Zij bezochten de granietgroeves en fabrieken en deden onderzoek naar arbeidsomstandigheden en milieuaspecten.

Bert Reubsaet: “Ik wil geen grafmonumenten verkopen waar bloed aanzit. Ik ben grafmonumenten gaan ontwerpen, tien jaar geleden, nadat mijn vader kwam te overlijden. Daarvoor werkte ik als journalist en met die achtergrond heb je toch wel een wat kritische kijk op de samenleving. Goede arbeidsvoorwaarden, ook in India waren en zijn voor mij vanaf het allereerste begin de normaalste zaak van de wereld. Daar zet ik me dagelijks voor in. Wij doen al jaren zaken met dezelfde leveranciers en ik kan gerust zeggen dat men daar nu werkt onder Europese Arbeidsomstandigheden. Dat kun je niet van elke fabriek zeggen in India en zeker niet van fabrieken in China. Ik ben regelmatig in China. De arbeidsomstandigheden zijn daar vaak zeer erbarmelijk. Ik ben heel vaak in India en de eigenaar van de fabriek is met grote regelmaat in Europa. Wij ontwerpen hele persoonlijke grafmonumenten en daar heb je veel communicatie over en weer voor nodig. Het is een continu verbeteringsproces, op alle fronten”.

De Indiase partner van RMP staat open voor nieuwe ideeën en heeft in 10 jaar tijd een moderne fabriek voor grafstenen uit de grond gestampt met moderne Europese machines en hulpmiddelen. Stofafzuigsystemen, waterzuiveringsinstallaties, veiligheidsschoenen, gehoorbeschermers etcetra behoren tot de standaarduitrusting. In die fabriek werken ruim 500 geschoolde steenhouwers, kunstenaars en bronsgieters. Reubsaet: “Wij zijn nu bezig met het opzetten van een Ondernemingsraad naar Nederlands model. Voor India zeer revolutionair, maar men staat er open voor. Dat komt omdat Europese vakmensen opleidingen en trainingen verzorgen. Vaak verblijven die een half jaar of langer ter plekke.

Positieve uitstraling
En dat heeft natuurlijk zijn positieve uitstraling. Die zitten ook met hun Indiase collega’s in de kantine en moeten onder dezelfde arbeidsomstandigheden werken. Kortom; ik heb dan ook weinig moeite met de invoering van de gedragscode die de werkgroep Duurzaam Natuursteen voorstaat, want we zijn al heel ver op de goede weg. Ik had dan ook geen enkele angst dat we onderuit gehaald zouden worden door Crem of de begeleidende journaliste van de Wereldomroep.

Geen enkel minpuntje dan? “Natuurlijk wel. In de fabriek zelf is in de loop der jaren al heel veel verbeterd , maar toch is nog een en ander voor verbetering vatbaar. Dat geldt natuurlijk ook voor mijn bedrijf in Schimmert. In India ligt het minimum salaris op 3000 roepies per maand, wat neer komt op zo’n 57 Euro. Ook in India doe je daar niet veel mee. Er zijn medewerkers in onze fabriek die aanzienlijk meer verdienen tot het drie tot vijfvoudige toe, maar er zijn er ook nog meer dan genoeg, die net maar die 3000 roepies halen en zelfs nog minder. Veelal zijn ze dan nog in het opleidingstraject, maar dan nog.”

Schrijnend zijn soms de arbeidsomstandigheden in de groeven
Vaak wordt gewerkt onder temperaturen van vaak meer dan veertig graden. Reubsaet: “ In de fabriek hebben wij als opdrachtgever natuurlijk veel meer vat op de arbeidsomstandigheden. Bij de groeven ligt dat anders. Daar hebben wij als RMP minder invloed op. Mijn leverancier betrekt zijn graniet uit tientallen groeves over heel India. Dat zijn onafhankelijke bedrijven en die hebben hun eigen sociaal beleid. Iedere groeve levert een bepaalde kleur graniet. De meeste groeves heb ik wel eens bezocht. Ik ben nooit kinderarbeid tegen gekomen. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat het er niet is. Een ding is zeker, het is verschrikkelijk hard werken onder zeer zware, slechte en soms zelfs gevaarlijke omstandigheden. Ik heb groot respect voor die arbeiders. Met name die mensen, die de zwaarste arbeid verrichten, verdienen het minste, vaak zelfs onder het wettelijk minimumloon van 55 euro per maand, zo bleek tijdens ons onderzoek. En daar moet wat aan gedaan worden. In zijn leveringscontracten moet onze leverancier afspraken gaan maken met de groeves wat betreft arbeidsomstandigheden en beloning. En daar moet toezicht op gehouden worden door onafhankelijke partijen en natuurlijk door ons als de uiteindelijke opdrachtgever.”

Maar worden de monumenten dan niet duurder? “Nederlanders, maar ook andere nationaliteiten hebben de karaktereigenschap voor een dubbeltje op de eerste rij te willen zitten. Kijk maar eens naar de reclames: Goedkoper kan niet; ik ben toch niet gek. Ik denk dat bij de productie van grafmonumenten het niet zo veel hoeft uit te maken. Als je de mensen een fatsoenlijk salaris zou geven en menswaardige arbeidsomstandigheden hoeft dat uiteindelijk toch maar een paar euro per monument extra te betekenen. Het is wel zaak te zorgen dat dat geld op de juiste plaats besteed wordt,” aldus Bert Reubsaet.

Luister hier naar een radioreportage van de wereldomroep [6.255 KB]